Bất Cập Trong Thu Hồi Đất Vì Lý Do Phát Triển Kinh Tế – Xã Hội Theo Luật Đất Đai 2024: Góc Nhìn Pháp Lý Và Thực Tiễn

27/11/2025 12:16

Thu hồi đất vì lý do phát triển kinh tế – xã hội là một trong những cơ chế quan trọng trong hệ thống pháp luật đất đai tại Việt Nam. Tuy nhiên, bất cập thu hồi đất liên quan đến lý do này thường dẫn đến tranh chấp và khiếu nại kéo dài. Theo Luật Đất đai 2024, cơ chế này nhằm phục vụ lợi ích quốc gia và công cộng, nhưng trong thực tiễn áp dụng, vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần được phân tích sâu sắc để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

Thu hồi đất vì lý do phát triển kinh tế – xã hội là một trong những cơ chế quan trọng trong hệ thống pháp luật đất đai tại Việt Nam. Tuy nhiên, bất cập thu hồi đất liên quan đến lý do này thường dẫn đến tranh chấp và khiếu nại kéo dài. Theo Luật Đất đai 2024, cơ chế này nhằm phục vụ lợi ích quốc gia và công cộng, nhưng trong thực tiễn áp dụng, vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần được phân tích sâu sắc để bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1. Tổng Quan Về Lý Do Thu Hồi Đất Vì Phát Triển Kinh Tế – Xã Hội Và Lý Do Dễ Gây Tranh Cãi

Luật Đất đai 2024 quy định rõ các căn cứ thu hồi đất, trong đó lý do “phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng” được áp dụng phổ biến nhất. Điều 79 của luật liệt kê chi tiết các trường hợp cụ thể, bao gồm xây dựng hạ tầng giao thông, công trình văn hóa, y tế, giáo dục, khu công nghiệp, khu đô thị và nhà ở xã hội. Về mặt nguyên tắc, cơ chế này hỗ trợ Nhà nước triển khai các dự án hạ tầng thiết yếu và đảm bảo an sinh xã hội. Tuy nhiên, bất cập thu hồi đất ở đây thường xuất phát từ cách thiết kế và thực thi, dẫn đến hàng loạt khiếu nại từ người dân bị ảnh hưởng.

2. Khung Pháp Lý Hiện Hành Theo Luật Đất Đai 2024

Từ ngày 01/8/2024, Luật Đất đai 2024 cho phép Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp thật cần thiết để thực hiện dự án phát triển kinh tế – xã hội, gắn liền với quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã phê duyệt. Các điểm mới tích cực bao gồm:

Danh mục các trường hợp thu hồi đất vì lý do phát triển kinh tế – xã hội được quy định cụ thể hơn, tập trung vào hạ tầng thiết yếu và công trình công cộng.
Nhấn mạnh tính “thật cần thiết”, nhằm hạn chế lạm dụng và đảm bảo tính ngoại lệ.

Dù vậy, dưới góc nhìn pháp lý, vẫn tồn tại ít nhất năm nhóm bất cập lớn khiến cơ chế này dễ gây tranh cãi.

3. Khái Niệm “Lợi Ích Quốc Gia, Công Cộng” Vẫn Mơ Hồ

Mặc dù Điều 79 đã liệt kê các nhóm dự án, nhưng Luật Đất đai 2024 chưa cung cấp tiêu chí định lượng rõ ràng về “lợi ích quốc gia, công cộng”. Các vấn đề nổi bật bao gồm:

Không xác định mức độ lợi ích đủ lớn để biện minh cho thu hồi cưỡng chế.
Thiếu so sánh giữa số lượng người hưởng lợi và những người phải hy sinh quyền sử dụng đất.
Không quy định tỷ lệ chấp nhận được giữa yếu tố công cộng và kinh doanh trong dự án.

Khoảng trống pháp lý này tạo ra “vùng xám”, cho phép nhiều dự án được gắn nhãn phát triển kinh tế – xã hội dù lợi ích tư nhân chiếm ưu thế, dẫn đến bất cập thu hồi đất phổ biến.

4. Ranh Giới Mờ Nhạt Giữa Lợi Ích Công Cộng Và Lợi Ích Kinh Doanh

Trong thực tiễn, có thể phân loại dự án thành hai nhóm:

Dự án công cộng thuần túy: Như đường quốc lộ, bệnh viện công, trường học công lập, công trình thủy lợi – những dự án khó thực hiện qua thỏa thuận dân sự.
Dự án kinh doanh có yếu tố công cộng: Như khu đô thị mới, nhà ở thương mại, tổ hợp thương mại – dịch vụ.

Do khái niệm rộng, nhiều dự án thuộc nhóm thứ hai vẫn được xếp vào thu hồi đất vì lý do phát triển kinh tế – xã hội, chỉ dựa trên một phần diện tích dành cho công viên hoặc đường nội khu. Điều này khiến người dân cảm thấy bất công, khi đất bị thu hồi vì “lợi ích chung” nhưng sau đó trở thành tài sản thương mại giá cao.

5. Thu Hồi Thay Thế Cho Thỏa Thuận: Nguy Cơ Lạm Dụng Cưỡng Chế

Luật Đất đai 2024 khuyến khích thỏa thuận giữa nhà đầu tư và người sử dụng đất đối với dự án thuần kinh doanh, chỉ áp dụng thu hồi cưỡng chế khi thật cần thiết. Tuy nhiên, khi dự án được định danh là phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia:

Nhà đầu tư dễ lợi dụng công cụ hành chính để giải phóng mặt bằng, thay vì đàm phán bình đẳng.
Ở nhiều địa phương, việc giải thích lý do thu hồi mang tính mệnh lệnh, hạn chế cơ hội tranh luận về bản chất dự án.

Hậu quả là cơ chế này đôi khi bị biến thành “lá chắn” cho các dự án thương mại, làm gia tăng bất cập thu hồi đất.

6. Giá Bồi Thường Không Tiệm Cận Với Giá Thị Trường

Theo Luật Đất đai 2024, bồi thường dựa trên giá đất cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định. Tuy nhiên, bất cập thu hồi đất ở đây bao gồm:

Phương pháp thu thập dữ liệu thị trường thiếu minh bạch, khiến người dân khó tiếp cận thông tin.
Giá bồi thường thường thấp hơn giá chuyển nhượng thực tế.
Sau thu hồi, đất được chuyển mục đích và bán với giá cao hơn nhiều.

Điều này tạo cảm giác bất công, khi người dân bị “mua bắt buộc” với giá thấp, trong khi giá trị tăng thêm chủ yếu thuộc về nhà đầu tư.

7. Thủ Tục Đối Thoại Và Khiếu Nại Còn Mang Tính Hình Thức

Luật Đất đai 2024 nhấn mạnh công khai thông tin, lấy ý kiến và quyền khiếu nại. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy:

Các buổi họp dân thường chỉ thông tin một chiều, thiếu không gian phản biện.
Người dân ít có sự hỗ trợ từ luật sư hoặc chuyên gia độc lập.
Quy trình giải quyết khiếu nại kéo dài, với chi phí cao, khiến nhiều người bỏ cuộc.

Khi kênh tài phán chưa đủ mạnh, lý do thu hồi đất vì phát triển kinh tế – xã hội thường được mặc định hợp lý, hạn chế quyền bảo vệ của người dân.

8. Xung Đột Lợi Ích Và Nguy Cơ Lợi Ích Nhóm

Các bất cập thu hồi đất dẫn đến khiếu nại chiếm tỷ lệ lớn, suy giảm niềm tin vào chính sách đất đai và nguy cơ tham nhũng. Nếu không điều chỉnh, cơ chế này sẽ tiếp tục là điểm nóng pháp lý.

Thu hồi đất vì lý do phát triển kinh tế – xã hội theo Luật Đất đai 2024 là cần thiết cho sự phát triển quốc gia, nhưng vẫn tồn tại bất cập về khái niệm mơ hồ, ranh giới công – tư, bồi thường và thủ tục. Để bảo vệ quyền lợi, người dân nên nắm rõ pháp luật và tham khảo ý kiến chuyên gia ngay từ đầu.
Nếu quý khách đang gặp vấn đề về thu hồi đất vì lý do phát triển kinh tế – xã hội, bất cập thu hồi đất hoặc các tranh chấp liên quan đến Luật Đất đai 2024, đội ngũ luật sư của chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ phân tích hồ sơ, đánh giá rủi ro và đề xuất giải pháp tối ưu.
Vui lòng liên hệ để được tư vấn miễn phí.
#DAPLAW #LuậtĐấtĐai2024 #ThuHồiĐất #BồiThườngĐấtĐai #TranhChấpĐấtĐai #LuậtSưĐấtĐai
Thông tin liên hệ: CÔNG TY LUẬT HỢP DANH ĐẠI AN PHÁT
???? Facebook: https://www.facebook.com/luatdaianphat/
☎️ SĐT: 0973.509.636
???? Website: https://www.luatdaianphat.com/
➡️ Địa chỉ: Số 21, ngõ 6 đường Mạc Thái Tổ, Yên Hòa, Hà Nội

Gửi yêu cầu dịch vụ

Đăng ký dịch vụ ngay

Bài viết khác