CHỒNG CŨ KHÔNG CẤP DƯỠNG NUÔI CON CÓ BỊ XỬ LÝ HÌNH SỰ KHÔNG?

29/10/2026 18:35

Chồng cũ không cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự không? Tìm hiểu quy định pháp luật và cách bảo vệ quyền lợi của con.

Chồng cũ không cấp dưỡng nuôi con có bị xử lý hình sự không?

Sau khi ly hôn, không ít trường hợp người cha không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, khiến người mẹ phải tự mình gánh vác toàn bộ chi phí nuôi dưỡng, học tập và chăm sóc con. Dù đã nhiều lần yêu cầu, người cha vẫn cố tình không thanh toán tiền cấp dưỡng theo thỏa thuận hoặc bản án của Tòa án.
Vậy chồng cũ không cấp dưỡng nuôi con có vi phạm pháp luật không? Có thể bị phạt tù hay không? Người mẹ cần làm gì để buộc người cha thực hiện nghĩa vụ và bảo vệ quyền lợi của con?
Pháp luật quy định nghĩa vụ cấp dưỡng của cha, mẹ vẫn tồn tại sau khi ly hôn. Tuy nhiên, việc không cấp dưỡng có bị xử phạt hành chính hay truy cứu trách nhiệm hình sự hay không còn phụ thuộc vào tính chất, mức độ hành vi và các điều kiện luật định.
HOTLINE LUẬT SƯ TƯ VẤN THU HỒI, BỒI THƯỜNG ĐẤT
ThS. Luật sư Nguyễn Văn Hải
Điện thoại: 024.39.184.888 – 0973.509.636
1. Sau khi ly hôn, chồng cũ có bắt buộc phải cấp dưỡng nuôi con không?
Câu trả lời là có, nếu thuộc trường hợp pháp luật quy định phải cấp dưỡng.
Theo khoản 2 Điều 82 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, cha hoặc mẹ không trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con.
Đồng thời, Điều 110 của Luật này quy định cha, mẹ có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên; con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, trong trường hợp không sống chung với con hoặc sống chung nhưng vi phạm nghĩa vụ nuôi dưỡng.
Như vậy, việc ly hôn không làm chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng của cha, mẹ đối với con. Người cha không thể lấy lý do đã ly hôn, đã tái hôn hoặc có thêm con với người khác để mặc nhiên từ chối trách nhiệm này.
Mức cấp dưỡng được xác định như thế nào?
Theo Điều 116 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, mức cấp dưỡng do các bên thỏa thuận căn cứ vào:

Thu nhập và khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng.
Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng.

Nếu không thỏa thuận được, các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết. Khi có lý do chính đáng, mức cấp dưỡng cũng có thể được thay đổi theo quy định pháp luật.
Vì vậy, nếu người cha thực sự gặp khó khăn về kinh tế, các bên có thể xem xét thỏa thuận điều chỉnh mức hoặc phương thức cấp dưỡng phù hợp. Tuy nhiên, người cha không nên tự ý ngừng thực hiện nghĩa vụ khi chưa có thỏa thuận hoặc quyết định có hiệu lực phù hợp.
2. Chồng cũ không cấp dưỡng nuôi con bị xử lý như thế nào?
Tùy tính chất, mức độ và các điều kiện luật định, hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.
2.1. Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính
Theo Điều 57 Nghị định số 144/2021/NĐ-CP, hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, chăm sóc con sau khi ly hôn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng.
Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị buộc thực hiện nghĩa vụ đóng góp, nuôi dưỡng theo quy định. Điều này có nghĩa là người cha không chỉ phải đối mặt với nguy cơ bị xử phạt mà còn phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định pháp luật.
2.2. Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Điều 186 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định về Tội từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng.
Theo đó, người có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện nhưng cố tình từ chối hoặc trốn tránh có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thuộc một trong các trường hợp:

Làm cho người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe.
Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng mà còn tiếp tục vi phạm.

Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm và không thuộc trường hợp xử lý theo Điều 380 Bộ luật Hình sự về tội không chấp hành án, người vi phạm có thể bị áp dụng một trong các hình phạt:

Phạt cảnh cáo.
Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm.
Phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

Lưu ý quan trọng: Không phải cứ chậm cấp dưỡng hoặc không thanh toán một vài kỳ là đương nhiên bị phạt tù. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét nghĩa vụ cấp dưỡng, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ, hành vi từ chối hoặc trốn tránh và các điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự theo luật.
Nếu đã có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật buộc cấp dưỡng mà người phải thi hành án cố tình không chấp hành dù thuộc trường hợp luật định, cần xem xét thêm khả năng áp dụng Điều 380 Bộ luật Hình sự, thay vì mặc nhiên chỉ xác định theo Điều 186.
3. Người mẹ cần làm gì khi chồng cũ cố tình không cấp dưỡng?
Nếu người cha không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, người mẹ nên lựa chọn biện pháp pháp lý phù hợp với tình trạng hồ sơ hiện có.
Bước 1: Kiểm tra bản án hoặc quyết định ly hôn
Trước tiên, cần xác định bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực pháp luật chưa và nội dung có xác định nghĩa vụ cấp dưỡng hay không.
Nếu bản án đã ghi rõ mức cấp dưỡng, phương thức và thời điểm thực hiện, đây là căn cứ quan trọng để yêu cầu người cha thực hiện nghĩa vụ.
Nếu chưa có quyết định xác định nghĩa vụ cấp dưỡng, người mẹ có thể yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết theo Điều 119 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
Bước 2: Yêu cầu thi hành án dân sự
Nếu bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực nhưng người cha không tự nguyện cấp dưỡng, người mẹ có thể làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành.
Tùy trường hợp, cơ quan thi hành án có thể xác minh điều kiện thi hành án và áp dụng biện pháp theo quy định pháp luật để tổ chức thi hành nghĩa vụ.
Người mẹ nên lưu giữ chứng cứ về các khoản cấp dưỡng đã nhận, khoản còn thiếu, thời gian không thanh toán và những lần đã yêu cầu người cha thực hiện nghĩa vụ.
Bước 3: Tố giác nếu có dấu hiệu tội phạm
Nếu có căn cứ cho rằng người cha cố tình trốn tránh nghĩa vụ, có khả năng thực tế để cấp dưỡng và hành vi đáp ứng điều kiện luật định, người mẹ có thể gửi đơn tố giác đến cơ quan có thẩm quyền.
Tài liệu nên chuẩn bị gồm:

Bản án hoặc quyết định ly hôn và tài liệu xác định nghĩa vụ cấp dưỡng.
Sao kê ngân hàng, biên nhận hoặc tài liệu thể hiện việc không thanh toán.
Tin nhắn, thư từ hoặc tài liệu ghi nhận việc yêu cầu cấp dưỡng và phản hồi của người cha.
Tài liệu liên quan đến khả năng tài chính, điều kiện thực tế của người có nghĩa vụ, nếu có.
Tài liệu thể hiện ảnh hưởng của việc không cấp dưỡng đến điều kiện sống, chăm sóc hoặc sức khỏe của con, nếu có.

Việc nộp đơn tố giác không đồng nghĩa với việc người bị tố giác chắc chắn bị khởi tố. Cơ quan có thẩm quyền sẽ kiểm tra, xác minh và đánh giá các dấu hiệu pháp lý theo quy định.

Chồng cũ không cấp dưỡng nuôi con có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng không phải mọi trường hợp không cấp dưỡng đều đương nhiên bị phạt tù.
Điều quan trọng là xác định nghĩa vụ cấp dưỡng, khả năng thực tế của người phải cấp dưỡng, hành vi cố tình từ chối hoặc trốn tránh và các điều kiện pháp luật quy định.
Nếu người cha không thực hiện nghĩa vụ, người mẹ nên chủ động yêu cầu Tòa án giải quyết, yêu cầu thi hành án khi có căn cứ hoặc tố giác khi hành vi có dấu hiệu tội phạm. Việc xử lý kịp thời không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người trực tiếp nuôi con mà còn góp phần bảo đảm quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng của trẻ em.
HOTLINE LUẬT SƯ TƯ VẤN THU HỒI, BỒI THƯỜNG ĐẤT
ThS. Luật sư Nguyễn Văn Hải
Điện thoại: 024.39.184.888 – 0973.509.636

Gửi yêu cầu dịch vụ

Đăng ký dịch vụ ngay

Bài viết khác