Blue ocean

Gửi câu hỏi trực tuyến

Họ tên
Điện thoại
Email
Câu hỏi

KHÔNG HÒA GIẢI TRƯỚC THÌ CÓ KHỞI KIỆN DÂN SỰ ĐƯỢC KHÔNG?

19/11/2026 05:25

Không hòa giải trước có khởi kiện dân sự được không? Luật sư phân tích các tranh chấp bắt buộc hòa giải, quyền từ chối hòa giải tại Tòa án và điều kiện khởi kiện.

Khi phát sinh tranh chấp dân sự, nhiều người muốn khởi kiện trực tiếp tại Tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình mà không muốn mất thời gian thương lượng, hòa giải với bên còn lại. Tuy nhiên, không phải tranh chấp nào cũng được khởi kiện ngay mà không cần thực hiện thủ tục hòa giải trước.

Có những tranh chấp pháp luật quy định hòa giải là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện. Ngược lại, có những tranh chấp người dân được quyền nộp đơn trực tiếp đến Tòa án mà không cần tự tổ chức hòa giải trước.

Vậy không hòa giải trước thì có khởi kiện dân sự được không? Tranh chấp nào bắt buộc phải hòa giải trước khi khởi kiện? Nếu không muốn hòa giải với Hòa giải viên tại Tòa án hoặc không muốn hòa giải trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án thì có được không?

Dưới đây là những quy định pháp luật quan trọng cần biết để xác định đúng điều kiện khởi kiện và bảo vệ quyền lợi của mình.

1. Không phải tranh chấp dân sự nào cũng bắt buộc phải hòa giải trước khi khởi kiện

Pháp luật không quy định mọi tranh chấp dân sự đều phải hòa giải trước khi khởi kiện tại Tòa án. Việc có phải thực hiện thủ tục hòa giải trước hay không phụ thuộc vào loại tranh chấp và quy định pháp luật chuyên ngành.

Đối với một số tranh chấp, hòa giải là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện. Nếu chưa thực hiện thủ tục hòa giải theo quy định, người khởi kiện có thể chưa đủ điều kiện khởi kiện tại Tòa án.

Ví dụ 1: Tranh chấp đất đai phải hòa giải tại UBND cấp xã

Đối với tranh chấp đất đai mà các bên tranh chấp về quyền sử dụng đất, pháp luật quy định phải thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Theo khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai năm 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tranh chấp đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải ở cơ sở. Trường hợp các bên không hòa giải được thì gửi đơn đến UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp để tổ chức hòa giải.

Đối với tranh chấp thuộc trường hợp phải hòa giải tại UBND cấp xã, nếu chưa thực hiện thủ tục này thì người khởi kiện chưa đáp ứng điều kiện khởi kiện theo quy định tại khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP.

Ví dụ, hai hộ gia đình tranh chấp ranh giới đất, mỗi bên đều cho rằng phần đất đang tranh chấp thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình. Trước khi khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết, các bên phải thực hiện thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp theo quy định.

Ví dụ 2: Tranh chấp lao động cá nhân phải hòa giải trước khi khởi kiện trong một số trường hợp

Đối với tranh chấp lao động cá nhân, theo khoản 1 Điều 188 Bộ luật Lao động năm 2019, về nguyên tắc, tranh chấp phải được giải quyết thông qua hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định những trường hợp không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải, chẳng hạn một số tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động bằng hình thức sa thải, đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, bồi thường thiệt hại hoặc trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động theo điều kiện luật định.

Do đó, khi phát sinh tranh chấp lao động, cần xác định đúng loại tranh chấp để biết có bắt buộc phải hòa giải trước khi khởi kiện hay không.

Những tranh chấp có thể khởi kiện trực tiếp tại Tòa án

Ngược lại, đối với nhiều tranh chấp dân sự thông thường, pháp luật tố tụng dân sự không đặt ra điều kiện phải hòa giải trước khi khởi kiện.

Ví dụ:

  • Tranh chấp hợp đồng vay tài sản, đòi nợ.

  • Tranh chấp hợp đồng mua bán tài sản.

  • Tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

  • Tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng.

  • Tranh chấp về thực hiện nghĩa vụ dân sự.

Theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền khởi kiện vụ án tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Như vậy, trước khi khởi kiện, người dân cần xác định chính xác bản chất tranh chấp để biết có phải thực hiện thủ tục hòa giải bắt buộc hay không. Nếu pháp luật quy định hòa giải là điều kiện khởi kiện mà người khởi kiện chưa thực hiện, Tòa án có thể trả lại đơn khởi kiện theo điểm b khoản 1 Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

2. Hòa giải với Hòa giải viên tại Tòa án trước khi thụ lý vụ án có bắt buộc không?

Đối với những tranh chấp không bắt buộc phải hòa giải trước khi khởi kiện, người khởi kiện có thể nộp đơn trực tiếp đến Tòa án có thẩm quyền.

Tuy nhiên, sau khi tiếp nhận đơn, Tòa án có thể chuyển vụ việc sang hòa giải theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020 trước khi thụ lý vụ án.

Đây là hoạt động hòa giải do Hòa giải viên tại Tòa án thực hiện, khác với hoạt động hòa giải của Thẩm phán trong quá trình giải quyết vụ án theo Bộ luật Tố tụng dân sự.

Về tính tự nguyện, điểm a khoản 1 Điều 8 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020 quy định các bên có quyền:

Đồng ý hoặc từ chối tham gia hòa giải, đối thoại hoặc chấm dứt hòa giải, đối thoại.

Đồng thời, khoản 5 Điều 19 Luật này quy định một trong các trường hợp không tiến hành hòa giải, đối thoại tại Tòa án là:

Một trong các bên đề nghị không tiến hành hòa giải, đối thoại.

Như vậy, nếu không muốn tham gia hòa giải với Hòa giải viên tại Tòa án, đương sự có quyền từ chối. Việc từ chối này không làm mất quyền khởi kiện của người có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Theo điểm c khoản 8 Điều 16 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020, nếu người bị kiện không đồng ý hòa giải, đối thoại thì Tòa án chuyển đơn để xử lý theo quy định của pháp luật về tố tụng.

Do đó, cần phân biệt rõ: hòa giải với Hòa giải viên tại Tòa án là cơ chế tự nguyện, không phải điều kiện bắt buộc để mọi vụ án dân sự được thụ lý.

3. Sau khi Tòa án thụ lý vụ án, đương sự có quyền từ chối hòa giải không?

Sau khi vụ án được thụ lý, hoạt động hòa giải được thực hiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Đây là giai đoạn tố tụng khác với hòa giải trước khi thụ lý nêu trên.

Theo khoản 1 Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015:

Trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án, Tòa án tiến hành hòa giải để các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ án, trừ những vụ án không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được quy định tại Điều 206 và Điều 207 của Bộ luật này hoặc vụ án được giải quyết theo thủ tục rút gọn.

Mặc dù Tòa án tiến hành hòa giải trong quá trình chuẩn bị xét xử, việc thỏa thuận vẫn phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện.

Điểm a khoản 2 Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định:

Tôn trọng sự tự nguyện thỏa thuận của các đương sự, không được dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực, bắt buộc các đương sự phải thỏa thuận không phù hợp với ý chí của mình.

Điều này có nghĩa là đương sự có quyền giữ nguyên quan điểm, không đồng ý với phương án giải quyết do bên còn lại đưa ra và không bị buộc phải chấp nhận một thỏa thuận trái với ý chí của mình.

Ví dụ, bên nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn thanh toán khoản nợ 200 triệu đồng, nhưng bị đơn cho rằng số tiền thực tế chỉ là 50 triệu đồng.

Tại phiên họp hòa giải, bị đơn có quyền trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ chứng minh số tiền mình thực sự có nghĩa vụ thanh toán và không chấp nhận yêu cầu 200 triệu đồng nếu cho rằng yêu cầu đó không có căn cứ.

Nếu các bên không đạt được thỏa thuận, vụ án tiếp tục được giải quyết theo trình tự tố tụng.

Như vậy, hòa giải trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án nhằm tạo điều kiện để các bên tự thỏa thuận với nhau, nhưng không có nghĩa là đương sự bắt buộc phải chấp nhận phương án hòa giải.

4. Không muốn hòa giải tại phiên họp của Tòa án thì phải làm thế nào?

Nếu không muốn tiến hành hòa giải trong quá trình giải quyết vụ án, đương sự có thể đề nghị Tòa án không tiến hành hòa giải theo quy định pháp luật.

Căn cứ khoản 4 Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, một trong những trường hợp vụ án dân sự không tiến hành hòa giải được là:

Một trong các đương sự đề nghị không tiến hành hòa giải.

Khi có đề nghị này, Tòa án không tổ chức phần hòa giải giữa các đương sự. Tuy nhiên, phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ vẫn được tiến hành theo quy định.

Khoản 2 Điều 208 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định:

Trường hợp vụ án dân sự không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được quy định tại Điều 206 và Điều 207 của Bộ luật này thì Thẩm phán tiến hành phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ mà không tiến hành hòa giải.

Như vậy, khi đương sự đề nghị không hòa giải, Tòa án vẫn phải tiến hành phần làm việc về chứng cứ theo quy định.

Đây cũng là cơ hội để các bên:

  • Biết được những tài liệu, chứng cứ đã có trong hồ sơ vụ án.

  • Trình bày ý kiến đối với tài liệu, chứng cứ do bên còn lại cung cấp.

  • Bổ sung tài liệu, chứng cứ để chứng minh yêu cầu hoặc phản đối yêu cầu của đối phương.

  • Thực hiện các quyền tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Ngoài trường hợp một bên đề nghị không hòa giải, khoản 1 Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 còn quy định trường hợp bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt thì vụ án cũng thuộc trường hợp không tiến hành hòa giải được.

Tuy nhiên, đương sự không nên chủ động vắng mặt chỉ vì không muốn hòa giải. Việc vắng mặt có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận chứng cứ, trình bày quan điểm và bảo vệ quyền lợi trong quá trình giải quyết vụ án.

5. Không hòa giải có ảnh hưởng đến quyền khởi kiện và quá trình giải quyết vụ án không?

Việc từ chối hòa giải trong những trường hợp pháp luật cho phép không làm mất quyền khởi kiện hoặc tự động chấm dứt vụ án.

Cần phân biệt hai trường hợp:

Trường hợp 1: Từ chối hòa giải trước khi thụ lý vụ án

Nếu đây là hòa giải theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020, đương sự có quyền từ chối. Tòa án tiếp tục xử lý đơn theo thủ tục tố tụng dân sự.

Trường hợp 2: Đề nghị không hòa giải sau khi thụ lý vụ án

Nếu một trong các đương sự đề nghị không tiến hành hòa giải, Tòa án thực hiện phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ mà không tiến hành hòa giải theo khoản 2 Điều 208 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

Tuy nhiên, nếu pháp luật chuyên ngành quy định hòa giải là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện thì đương sự vẫn phải thực hiện thủ tục đó.

Quyền từ chối hòa giải tại Tòa án không thay thế được thủ tục hòa giải bắt buộc tại cơ quan có thẩm quyền.

Ví dụ, đối với tranh chấp đất đai thuộc trường hợp phải hòa giải tại UBND cấp xã, người khởi kiện không thể lấy lý do không muốn hòa giải tại Tòa án để bỏ qua thủ tục hòa giải bắt buộc tại UBND cấp xã.

Do đó, trước khi nộp đơn khởi kiện, cần xác định đúng loại tranh chấp, điều kiện khởi kiện và thủ tục hòa giải tương ứng để tránh trường hợp đơn bị trả lại hoặc quá trình giải quyết vụ án bị kéo dài.

6. Luật sư tư vấn giải quyết tranh chấp dân sự, tranh chấp đất đai

Trên thực tế, việc xác định tranh chấp có phải hòa giải trước khi khởi kiện hay không phụ thuộc vào bản chất vụ việc và các quy định pháp luật chuyên ngành.

Không ít trường hợp người dân mất thời gian thực hiện thủ tục hòa giải không cần thiết, hoặc ngược lại, khởi kiện ngay khi chưa đáp ứng điều kiện khởi kiện theo quy định, dẫn đến đơn bị trả lại.

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người có tranh chấp cần xác định đúng phương thức giải quyết, chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và thực hiện đúng trình tự pháp luật.

 

Không phải mọi tranh chấp dân sự đều phải hòa giải trước khi khởi kiện. Chỉ những trường hợp pháp luật quy định hòa giải là điều kiện bắt buộc mới phải thực hiện thủ tục này trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết.

Đối với hòa giải với Hòa giải viên tại Tòa án và hòa giải trong quá trình giải quyết vụ án, đương sự có quyền từ chối tham gia hoặc đề nghị không tiến hành hòa giải theo điều kiện luật định. Khi không đạt được thỏa thuận, vụ án vẫn được giải quyết theo trình tự tố tụng.

Tuy nhiên, người khởi kiện cần phân biệt rõ giữa hòa giải tự nguyện và hòa giải bắt buộc, bởi việc bỏ qua thủ tục hòa giải bắt buộc có thể dẫn đến việc đơn khởi kiện bị trả lại.

Nếu đang có tranh chấp và chưa rõ có phải hòa giải trước khi khởi kiện hay không, người dân nên xác định đúng loại tranh chấp, điều kiện khởi kiện và chuẩn bị hồ sơ pháp lý phù hợp để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

HOTLINE LUẬT SƯ TƯ VẤN TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI

ThS. Luật sư Nguyễn Văn Hải: 024.39.184.888 – 0973.509.636

Tư vấn – Hòa giải – Giải quyết tranh chấp đất đai – Thu hồi, bồi thường, hỗ trợ – Khiếu nại, khởi kiện và tham gia tố tụng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Gửi yêu cầu dịch vụ
Đăng ký dịch vụ ngay